Liszt Franciszek (1811-1886)

 

Liszt [czytaj: „List”] Węgierski kompozytor, pianista i dyrygent wielkiej sławy, przyjaciel Fryderyka Chopina, olśniewał i zdumiewał publiczność niewiarygodną biegłością swych palców. Wystąpił po raz pierwszy publicznie zaledwie po dwóch latach nauki gry na fortepianie, w wieku dziewięciu lat, na dworze księcia Miklósa Esterházy, u którego pracował jego ojciec. Słuchacze tego niezwykłego występu sfinansowali dalszą naukę genialnego chłopca. Rok później koncertował już w wielu miastach Europy, a jako nastolatek grał dla króla Anglii Jerzego IV. W tym pierwszym okresie życia komponował lub improwizował głównie wirtuozowską muzykę fortepianową, pisaną z myślą o swych recitalach (Lata pielgrzymstwaÉtudes d’exécution transcendante).

Jego sposób myślenia o muzyce ukształtował się pod wpływem fascynacji romantyczną literaturą, jaką dzielił ze swą pierwszą wielką miłością, księżną Marią d’Agoult [czyt. Agù], która była pisarką. Jego kompozycje powstawały często jako rodzaj ilustracji losów książkowych bohaterów lub innych tematów zaczerpniętych z literatury. Tak powstały poematy symfoniczneosnute na kanwie literackiej, nowy gatunek muzyczny, który dał początek silnemu nurtowi neoromantycznej muzyki programowej.

 

Jednym z bardziej niezwykłych utworów Liszta jest jego Walc Mephisto nr 1 (pierwszy z serii czterech walców), będący przykładem muzyki programowej, o temacie literackim zaczerpniętym z fragmentu poematu Faust austriackiego poety Nikolausa Lenaua (1802–50). Opatrzony podtytułem Der Tanz in der Dorfschenke (Taniec w wiejskiej karczmie) został napisany pierwotnie na orkiestrę, ale najbardziej znany jest obecnie w wirtuozowskiej wersji fortepianowej.

Program, umieszczony przez Liszta w nutach mówi o weselu odbywającym się w wiejskiej oberży, z muzyką i tańcami. Przechodzący obok Mefistofeles skłania towarzyszącego mu Fausta, by wszedł do środka. Mefistofeles zabiera skrzypce od skrzypka i wydobywa z nich niezmiernie urzekające, oszłamiające dźwięki. Faust wiruje w dzikim tańcu z jedną z pięknych dziewcząt, tańcząc walca opuszczają oberżę, a dźwięki skrzypiec stają się stopniowo coraz cichsze, słowik śpiewa pieśń miłosną.

 

 

Liszt przyjaźnił się z Fryderykiem Chopinem. Jego ulubionym uczniem w dziedzinie kompozycji był, jak sam go określał, diabelnie utalentowany Juliusz Zarębski (1854-1885), który niestety zmarł na gruźlicę w wieku zaledwie 31 lat.

Liszt wielokrotnie koncertował na terenie Polski, czterokrotnie w Warszawie, w Poznaniu, na Śląsku oraz w Krakowie. Był wielkim sympatykiem muzyki polskiej.

 

W Polsce od 1989 roku działa Towarzystwo im. Ferenca Liszta, założone we Wrocławiu.